રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ (Rajesh Exports Ltd.) ભારતની અગ્રણી સોનાની જ્વેલરી અને ગોલ્ડ રિફાઇનિંગ કંપનીઓમાંની એક છે. કંપનીના પ્રમોટર અને ચેરમેન રાજેશ મહેતા (Rajesh Mehta)ના નેતૃત્વમાં તે વર્ષોથી સ્ટોક માર્કેટમાં મોટી કંપની તરીકે જાણીતી હતી. પરંતુ જૂન 2026માં સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) દ્વારા જારી કરાયેલા 109 પાનાના આંતરિમ આદેશે આખી વાર્તા બદલી નાખી છે. SEBIએ કંપની અને તેના પ્રમોટર પર ₹15.15 લાખ કરોડની આવકની કથિત હેરાફેરી (revenue misrepresentation)નો આરોપ મૂક્યો છે, જે FY21થી FY25 સુધીના પાંચ વર્ષને આવરી લે છે. આ આંકડો ભારતના અનેક દેશોના વાર્ષિક GDP કરતાં પણ વધારે છે, જેને કારણે આને "ભારતના સૌથી મોટા કોર્પોરેટ સ્કેમ્સ"માંના એક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
સ્કેમની વિગતો
SEBIના તપાસ અનુસાર, રાજેશ એક્સપોર્ટ્સે તેના કન્સોલિડેટેડ (ગ્રુપ-લેવલ) એકાઉન્ટ્સમાં અત્યંત વધારે આવક દર્શાવી છે, જેમાંની લગભગ 97-99% આવક વિદેશી સબસિડિયરીઓ, ખાસ કરીને સ્વિત્ઝર્લેન્ડ સ્થિત Valcambi SA પાસેથી આવી હોવાનું કહેવાયું. પરંતુ Valcambi SAના ઓડિટેડ સ્ટેન્ડઅલોન એકાઉન્ટ્સમાં આ આવકના આંકડા ઘણા ઓછા (સેંકડો કરોડમાં) હતા, જ્યારે કંપનીએ લાખો કરોડની આવક બતાવી. ઉદાહરણ તરીકે, 2023માં Valcambiની આવક માત્ર ₹543 કરોડ હતી, પરંતુ કન્સોલિડેટેડ રિપોર્ટમાં તે ₹2.8 લાખ કરોડથી વધુ દર્શાવવામાં આવી. આ તફાવતનું કુલ પરિણામ ₹15.15 લાખ કરોડનું છે.
SEBIએ આરોપ મૂક્યો છે કે:

કલ્પનિક આવક અને ઇન્વોઇસીસ: વિદેશી સબસિડિયરીઓ પાસેથી કોઈ વાસ્તવિક ઇન્વોઇસ, કસ્ટમર વિગતો, ઇન્વેન્ટરી અથવા કન્ફર્મેશન્સ ઉપલબ્ધ નથી.
ફંડ ડાયવર્ઝન: કંપનીના ₹339 કરોડના ફંડ્સ પ્રમોટર્સના વ્યક્તિગત ડેરિવેટિવ ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ્સમાં રાઉટ કરવામાં આવ્યા.
અન્ય અનિયમિતતાઓ: આફ્રિકામાં ગોલ્ડ માઇનમાં રોકાણના દાવાઓના કોઈ પુરાવા નથી, રિસીવેબલ્સમાં ઘટાડો અને ગોલ્ડ સપ્લાયમાં અનુસંધાન વગેરે.
તપાસ દરમિયાન કંપની તરફથી અપૂર્ણ દસ્તાવેજો અને સહકારનો અભાવ જોવા મળ્યો.

SEBIએ 3 જૂન 2026ના રોજ આંતરિમ આદેશ જારી કરીને કંપની અને રાજેશ મહેતાને સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાંથી બાર કરી દીધા છે જ્યાં સુધી તપાસ પૂર્ણ ન થાય.
અસરો અને પરિણામો

સ્ટોક પ્રાઇસ: આ સમાચાર પછી કંપનીના શેર્સમાં 10%થી વધુનો ઘટાડો થયો, જેના કારણે હજારો કરોડનું માર્કેટ કેપ વેસ્ટ થયું. આમાં લગભગ 2 લાખ રિટેલ ઇન્વેસ્ટર્સ અને LIC (10.8% હિસ્સો) જેવી મોટી સંસ્થાઓ અસરગ્રસ્ત થઈ.
રોકાણકારોનું નુકસાન: ઘણા રોકાણકારો માટે આ મોટું આંચકો છે, કારણ કે કંપનીને અગાઉ "ગોલ્ડ જાયન્ટ" તરીકે જોવામાં આવતી હતી.
બેન્કિંગ અને અન્ય: કેનેરા બેંક જેવી બેંકો પણ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.

કંપનીનો જવાબ
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ અને રાજેશ મહેતાએ આ આરોપોને "ગેરસમજ" તરીકે નકાર્યા છે. તેઓ કહે છે કે આ આંકડાઓમાં તફાવત હોઈ શકે છે પરંતુ તે કોઈ કૌભાંડ નથી. કંપની SEBIના આદેશ સામે લડવાની તૈયારીમાં છે અને વધુ વિગતો આપવાનું વચન આપ્યું છે.
શીખવા મળતા પાઠ અને વર્તમાન સ્થિતિ
આ કેસ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ, ઓડિટિંગ અને વિદેશી સબસિડિયરીઓના ટ્રાન્સપરન્સીના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે. SEBIની તપાસ હજુ ચાલુ છે અને અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી છે. આવા કેસો રોકાણકારોને યાદ અપાવે છે કે ફાઇનાન્સિયલ સ્ટેટમેન્ટ્સનું સાવધાનીપૂર્વક વિશ્લેષણ કરવું જરૂરી છે.